فردريك چارلز ريچاردز ( مترجم : مهين دخت بزرگمهر )
308
سفرنامه فرد ريچاردز ( فارسى )
قاليچه به طور سحرآميزى قابل انقباض و انبساط است . دوام آن نيز زياد مىباشد و به آسانى مىتوان لوازم سفر را در آن پيچيد . در طول مسافرت مىشود مثل اتاقى از آن استفاده كرد و بر روى آن نشست و در پايان سفر نيز يادگار و ارمغانى است كه بايد آن را از چشمان حسود محافظت كرد . در طول راه چندين شهر و قصبهء كوچك واقع شده كه مسافر بعد از ديدن ويرانى و خرابى آنها از آنها رو برمىگرداند . فقط در نزديكى شهر رشت در سواحل بحر خزر چند شهر و قصبه يافت مىشود كه نسبتا تميز است . در سراسر ايران يك ده يا قصبهء پاكيزه نمىتوان يافت . چه ، كثافت بر كليهء آنها فرمانروايى مىكند و در بعضى از آنها پيدا كردن يك اتاق پاكيزه غير ممكن است . در جادهء تبريز ، شهر سلطانيه را ، با آن مسجد و گنبد مشهورش ، مىتوان از چند كيلومترى مشاهده كرد . بعد از آن شهر زنجان ، كه شهر كوچك ويرانى است ، قرار دارد . نقره و مليلهكارى اين شهر پرزرق و برق است . اين نوع كار مورد پسند ايرانيان متجدد است كه از نازككارى زياده از حد و صنايع مزين و آراسته طرفدارى مىكنند . بعد از زنجان به شهر ميانه مىرسيم كه حشرهء زهرآگين و كشنده آن به نام « مله » ، كه شب هنگام انسان را مىگزد ، و گدايان آن ، كه هنگام روز ناله مىكنند ، شهرت دارد . در ايران راجع به ملهء ميانه بيش از بعضى از پادشاهان اين كشور گفتوگو شده و مطالبى نوشتهاند . هيچ يك از مسافرانى كه به اين سرزمين سفر كردهاند آن قدرت را نداشتهاند كه در صفحات سفرنامههاى خود از اين موضوع ذكرى به ميان نياورند . حتى لرد كرزن ، كه از اشاره به شعر مشهور مور « 1 » شاعر ايرلندى به خاطر اينكه عدهء زيادى از مسافران آن را نقل كردهاند خوددارى كرده است ، در صفحات سفرنامهء خود راجع به اين حشرهء مكروه سخن گفته است . هيچكس از اين حشره به نيكى ياد نمىكند « 2 » . با اين حال براى آن نسبنامهاى ساختهاند . پروفسور براون اين افسانه باستانى را نقل مىكند . ولى با زيركى تمام پس از اين داستان به ذكر داستان ديگرى مىپردازد و از دادن هرگونه اطلاعات مبنى بر اينكه خود او در آن شهر توقف كرده و جاندارى را بىجان كرده احتراز مىجويد . داستان مزبور چنين روايت شده : « زمانى يكى از اهالى سوما به ده مجاور ، كه نام آن
--> ( 1 ) . Moore ( 2 ) . لرد كرزن در كتاب معروف ايران و قضيهء ايران در قسمت مربوط به ميانه « غريبگز » را « حشرهءميانه » ناميده است و مىگويد در اصطلاح علمى اين حشره را Argas Persicus خوانند . - م .